Η πρόσφατη εξαγγελία του Αμερικανού προέδρου για την πρόθεσή του να ξεκινήσουν οι διαδικασίες για άρση του εμπάργκο κατά της Κούβας, έχουν προκαλέσει έντονες συζητήσεις στη διεθνή ειδησεογραφία. Δεν είναι λίγα τα έγκριτα φύλλα που κάνουν λόγο για μία δεύτερη επανάσταση στην Κούβα, που θα την βγάλει από την φτώχεια και την εξαθλίωση.

Ισχύει τελικά πως η Κούβα είναι μία χώρα βουτηγμένη στη φτώχεια; Μία μικρή έρευνα διαφωτίζει την κατάσταση.

Στην Κούβα ο μέσος μισθός σήμερα είναι 310 πέσος. Όσο μικρό και αν ακούγεται, άλλο τόσο μικρότερο είναι το ποσό στην πραγματικότητα. Διακόσια πενήντα πέσος, αντιστοιχούν σε 11  ευρώ τον μήνα, ποσό που μαρτυρά όχι μόνο την ποιότητα ζωής στην Κούβα, αλλά και τα χαμηλά επίπεδα οικονομικής μεγέθυνσης και κατανομής εισοδήματος.

Όπως σε κάθε περιοχή του κόσμου που εφήρμοσε το σοσιαλιστικό μοντέλο το κράτος είναι ο μεγαλύτερος έμπορος: Αποτελεί τον μονοπωλιακό κάτοχο της γης, τον μόνο ο οποίος μπορεί να αγοράζει τα αγροτικά προϊόντα που παράγονται στην επικράτεια της Κούβας, απαγορεύοντας μάλιστα κάθε είδους εξαγωγής σε ό,τι σχετίζεται με αγροτικά προϊόντα πέραν του καπνού και των παράγωγών αυτού προϊόντων. Τρόφιμα όπως το κρέας και το γάλα μοιράζονται στους ντόπιους με δελτίο, καθώς η εγχώρια παραγωγή αδυνατεί να καλύψει πλήρως τις ανάγκες του πληθυσμού. «Τα τρόφιμα που παρέχει το κράτος τελειώνουν μέσα σε μία εβδομάδα», εξομολογείται στο τρίτο μέρος του οδοιπορικού των Πρωταγωνιστών μία Κουβανή .

Το ελεύθερο εμπόριο πλήττεται, δημιουργώντας ένα ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών με πολύ υψηλά ελλείμματα που, περιστέλλει  οποιαδήποτε αύξηση των δημοσίων εσόδων και κατ’ επέκταση των δημοσίων εξόδων για πάσης φύσεως παροχές:

Cuba-Graphics-01-Trade Freedom

Στο πεδίο της ελευθερίας στο εμπόριο η Κούβα βρίσκεται στην ομάδα κρατών με υψηλό δείκτη προστατευτισμού παγκοσμίως (Κίτρινο και Πορτοκαλί χρώμα)

Cuba-Graphics-Property Freedom

Όπως είναι φυσικό για κάθε σοσιαλιστικό μοντέλο, η ιδιωτική ιδιοκτησία είναι παράνομη και όλα βρίσκονται υπό τον έλεγχο του Κράτους. Στο γράφημα φαίνεται η διαφορά της Κούβας με τον υπόλοιπο κόσμο.

Η γραφειοκρατία χωλαίνει, με την επιχειρηματικότητα να βρίσκεται σε απόλυτο κρατικό έλεγχο, καθώς η ίδρυση επιχείρησης απαιτεί μια δαιδαλώδη διαδικασία γραφειοκρατικής τρέλας. Οποιαδήποτε προσπάθεια για έναρξη κάθε είδους επιχείρησης, εκτός από μία σειρά απανωτών γραφειοκρατικών κριτηρίων, οφείλει να έχει την άδεια της ανώτατης ηγεσίας, της οποίας ο πρόεδρος εγκρίνει κάθε έναρξη επιχείρησης ξεχωριστά και προσωπικά, όπως έχει αποκαλύψει ρεπορτάζ της Washington Post. Παρά την προσπάθεια που είχε γίνει για την αύξηση της επιχειρηματικότητας ως διόδου για αύξηση ρευστότητας και  της εσωτερικής προσφοράς και ζήτησης κατά τα έτη 2000-2005, η κυβέρνηση της Κούβας αποφάσισε να επανέλθει στους παλαιούς περιορισμούς, επαναφέροντας όλα τα προστατευτικά μέτρα.

Cuba-Graphics-02

Σύμφωνα με το Heritage Foundation, μίας ηλεκτρονικής βάσης δεδομένων υπό την αιγίδα της κορυφαίας οικονομικής εφημερίδας Wall Street Journal, ο δείκτης οικονομικής ελευθερίας στην Κούβα είναι από τους χειρότερους στον κόσμο, με τον οργανισμό να την κατατάσσει στις 10 χώρες με τις χαμηλότερες αποδόσεις, ως αναφορά στον εν λόγω δείκτη.
Τα παρακάτω στοιχεία είναι ενδεικτικά :

Cuba-Graphics-08

Από τις πλέον καλές επιδόσεις στους επιμέρους δείκτες, παρουσιάζεται διαχρονικά από το 1990 στον τομέα της νομισματικής κυκλοφορίας στο νησί. Και αυτό καθώς το «Νησί της επανάστασης» πνιγόταν στη φτώχεια, με ένα σαφώς υποτιμημένο διεθνές νόμισμα, αφήνοντας τον πληθυσμό του σε επίπεδα απόλυτης φτώχειας, ως αναφορά στην πλήρωση συγκεκριμένων αγαθών και ειδών πρώτης ανάγκης. Η είσοδος του δολαρίου στην εγχώρια οικονομία ήταν αναμφισβήτητα μία ανάσα για τους ντόπιους, οι οποίο ωστόσο για να προμηθευτούν λίγα δολάρια που θα τους εξασφάλιζαν μήνες αξιοπρεπούς διαβίωσης, γιγάντωναν το παρεμπόριο και την διαφθορά , διογκώνοντας το παράνομο εμπόριο. Παρά το γεγονός πως το δολάριο έχει εισρεύσει –έστω άτυπα- στην εγχώρια οικονομία, ο πληθωρισμός παραμένει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, με την κυβέρνηση να αποκρύπτει σκόπιμα τα πραγματικά ποσοστά του εδώ και μία περίπου δεκαετία από κάθε επίσημο διεθνή οργανισμό και φορέα μελέτης οικονομικών φαινομένων.

Σχετικά με την ελευθερία διακίνησης προσώπων και εργατικού δυναμικού, τα δεδομένα είναι αμείλικτα. Η Κουβανική αρχή τηρεί αυστηρότατες προϋποθέσεις στην είσοδο ξένων στο νησί και τηρεί δρακόντεια πολιτική στην έξοδο των κατοίκων από αυτό.

Cuba-Graphics-02-Labour Freedom

Τα ΜΜΕ είναι αποκλειστικά κρατικά, δίχως να επιτρέπεται η αδειοδότηση σε ιδιώτες για ίδρυση ιδιωτικών καναλιών. Το ίδιο ισχύει και για την ραδιοφωνία, με το Radio Cuba να είναι ο μοναδικός ραδιοσταθμός-φερέφωνο του καθεστώτος. Πριν μόλις 1μιση χρόνο επετράπη στους Κουβανούς ( ή τουλάχιστον στους προνομιούχους και έχοντες) η χρήση διαδικτύου και κινητών τηλεφώνων(!) με αυξημένη ωστόσο την κρατική επίβλεψη η οποία απαγορεύει στους χρήστες την πρόσβαση σε κάθε μέσο κοινωνικής δικτύωσης αλλά και ιστότοπο που μπορεί να τους δείξει τι συμβαίνει στον υπόλοιπο κόσμο.

Ομίχλη επικρατεί μέχρι στιγμής και στα δικαιώματα των επιμέρους κοινωνικών ομάδων: Οι ομοφυλόφιλοι έως και το 1995 συγκεντρώνονταν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης που μοναδικό τους σκοπό είχαν να τους επιμορφώσουν, να του «θεραπεύσουν από την ασθένειά τους» και να τους «ανδρώσουν» μέσω της καταναγκαστικής εργασίας σε δημόσια έργα. Οι Gay, εν έτη 2014 συνεχίζουν να είναι αποδιοπομπαίοι παρά τις δηλώσεις της αρμόδιας υπουργού πως αυτό πρέπει να αλλάξει. Τα πράγματα, παραμένουν στάσιμα.

Μία από τις πιο σκοτεινές και δυσάρεστες πτυχές της Κούβας, είναι η πορνεία, υπό τη μορφή του trafficking. Το εμπόριο λευκής σαρκός βρίθει με επιτήδειους να εκμεταλλεύονται νεαρές Κουβανές οι οποίες προσφέρουν μία ολόκληρη ημέρα «έρωτα» έναντι 30 με 40 δολαρίων. Ένα ποσό που στην Κούβα, αρκεί για να περάσει μία πενταμελής οικογένεια 3 ολόκληρους μήνες.

Παράδειγμα προς μίμηση

Παρά την δυσμενή οικονομική κατάσταση στα δημοσιονομικά και τα οικονομικά δεδομένα της, η Κούβα έχει γίνει σημείο αναφοράς ως προς τις παροχές σε επίπεδο υγείας και εκπαίδευσης. Το εκπαιδευτικό σύστημα του νησιού παράγει αποτέλεσμα καθώς το ποσοστό του εγγράμματου πληθυσμού αποτελεί το 99,4% σύμφωνα με στοιχεία της Unicef. Επίσης, οι παροχές υγείας είναι ευρέως διαδεδομένες, με το σύστημα πρόνοιας να μεριμνά τόσο για την περίθαλψη και την υγειονομική κάλυψη του πληθυσμού αδιακρίτως όσο και για την παροχή βοήθειας σε ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες, όπως οι μονογονεϊκές οικογένειες και οι ανύπαντρες μητέρες. Το κουβανικό εκπαιδευτικό σύστημα, παρά τις όποιες μομφές για τον μονόπλευρο χαρακτήρα του και την καθεστωτική προπαγάνδα στο εσωτερικό του, αποτελεί ένα άκρως επιτυχημένο μοντέλο δραστικής μείωσης του αναλφαβιτισμού ανά τον κόσμο, έχοντας προσελκύσει το ερευνητικό ενδιαφέρον πολλών παγκόσμιων φορέων όπως η Διεθνής Αμνησία και η Unicef. Ακόμα και η εφημερίδα Guardian εξαίρει το κουβανικό μοντέλο εκπαίδευσης, το οποίο μάλιστα βελτιώθηκε με την άνοδο του Raul Castro στην εξουσία, θέτοντας ωστόσο σημαντικά ερωτήματα για την βιωσιμότητά του.


Along with South Korea, Cuba probably has one of the most impressive and distinctive stories to tell in the annals of modern development. Apart from achieving near 100% literacy many years ago, its health statistics are the envy of many far richer countries. It is a small country, but not too small – with 11 million inhabitants it is the same size as Bolivia and four times the size of neighbouring Caribbean island Jamaica.

Guardian, August 2005


Αρκετοί οικονομολόγοι, μεταξύ των οποίων και ο Paul Krugman, αποδίδουν τις υψηλές παροχές στην ύπαρξη πληθωρισμού, τον οποίον ωστόσο ούτε οι ίδιοι δεν γνωρίζουν. «Εάν τυπώνεις χρήμα, μπορείς να χρηματοδοτήσεις τα πάντα», είχε πει ο γνωστός οικονομολόγος, επισημαίνοντας πως «Το πρόβλημα είναι στο πόσο ισχυρό είναι το νόμισμά σου από αυτή την επιλογή. Κάτι τέτοιο μπορεί να σε αποκλείσει από τις εισαγωγές, καθώς με αδύναμο νόμισμα, αυτές είναι απαγορευτικές»

Το παρόν

Η Κούβα σήμερα αναζητά εναγωνίως διέξοδο από την συνολική στασιμότητα που της προσέφερε το καθεστώς Κάστρο από το 1959. Οι ελπίδες των γηγενών είχαν αναπτερωθεί με την εκλογή του Barack Obama, ο οποίος στην προεκλογική του Agenda είχε τοποθετήσει σαφώς την επανεξέταση του εμπάργκο κατά της Κούβας καθώς και την διπλωματική «αποκατάσταση» των δύο χωρών η οποία είναι παγωμένη από το 1963. Η άρση του εμπάργκο θα σημαίνει μία νέα ημέρα για την Kούβα: Η εισροή ξένου συναλλάγματος θα είναι αναπόφευκτα μεγαλύτερη και ως συνέπεια αυτού, θα αυξηθεί το βιοτικό επίπεδο των γηγενών. Όλα δείχνουν πως η Κούβα είναι το τελευταίο προπύργιο της σοσιαλιστικής αίγλης. Ή μήπως όχι;

Χαρακτηριστικό της κοινωνικής και οικονομικής κατάστασης στο «διαμάντι της Καραϊβικής», το ντοκυμαντέρ των Πρωταγωνιστών (σε τρία μέρη) το 2009. Αν και πέντε χρόνια πριν, ελάχιστα πράγματα έχουν αλλάξει, όπως προκύπτει από την έρευνα μας.



Ευχαριστούμε το protagon.gr για την ευγενική παραχώρηση των video.