Πρόκειται για μία ασθένεια που έχει αφήσει δεκάδες χρόνια πίσω του ο δυτικός κόσμος, ωστόσο απασχόλησε έντονα την κοινή γνώμη πριν λίγες ημέρες. Παρότι τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί τα κρούσματα, φέτος υπήρξαν πολλές αντιδράσεις που οδήγησαν μάλιστα και σε μια πρωτοφανή πολιτική αντιπαράθεση μεταξύ του προέδρου του Πανελληνίου Ιατρικού Συλλόγου, κ. Πατούλη, και την ηγεσία του Υπουργείου Υγείας. Το ΚΕΕΛΠΝΟ από την πρώτη στιγμή φάνηκε καθησυχαστικό

Στην Ελλάδα, η ελονοσία εκριζώθηκε το 1974, μετά από εντατικό και επίπονο πρόγραμμα καταπολέμησης από το 1946 μέχρι το 1960. Έκτοτε, καταγράφονται στην Ελλάδα ετησίως περίπου 20-50 περιστατικά που σχετίζονται -στη μεγάλη τους πλειονότητα- με ταξίδι ή παραμονή σε ενδημική για την ελονοσία χώρα ( λεγόμενα ως εισαγόμενα περιστατικά).

Στην πραγματικότητα, τα στοιχεία όπως καταγράφονται από το ΚΕΕΛΠΝΟ τα τελευταία χρόνια, φαίνεται πώς φέτος δεν είναι η πρώτη ή η μοναδική χρόνια που έχουμε κρούσματα της νόσου. Χαρακτηριστικό είναι ότι οι μεγαλύτεροι αριθμοί σημειώνονται το 2011 με 96 κρούσματα.

Φέτος, μέχρι και τις 11 Αυγούστου, είχαν σημειωθεί 65 κρούσματα, εκ των οποίων τα 61 έχουν χαρακτηριστεί ως «εισαγόμενα».

Φέτος, μέχρι και τις 11 Αυγούστου, είχαν σημειωθεί 65 κρούσματα, εκ των οποίων τα 61 έχουν χαρακτηριστεί ώς εισαγόμενα (δηλαδή, προσβλήθηκαν σε χώρα του εξωτερικού). Τα 50 αφορούσαν μετανάστες από ενδημικές χώρες, 8 των οποίων ήταν σε κέντρα φιλοξενίας στο Β.Αιγαίο. Τα υπόλοιπα 11 ήταν κρούσματα ταξιδιωτών που επέστρεψαν από χώρες της Αφρικής.

Στις περιοχές (Δυτική Αχαΐα, σε Ανδραβίδα-Κυλλήνη και στον Λαγκαδά Θεσσαλονίκης) που εμφανίζεται ακόμη και ένα κρούσμα εγχώριας μετάδοσης ακολουθείται πολύ αυστηρό πρωτόκολλο για την ασφάλεια αίματος.

Σύμφωνα λοιπόν με τις οδηγίες του Εθνικού Κέντρου αιμοδοσίας αποκλείεται από την αιμοδοσία όλος ο πληθυσμός σε ακτίνα 6 χιλιομέτρων από τον χώρο που εκτιμάται ότι έγινε η μετάδοση. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το μέτρο μπορεί να πιάσει έναν ακόμη και δύο δήμους σε επίπεδο, όμως, κοινοτήτων και όχι στο σύνολο του δήμου.

Παρά το γεγονός ότι το υπεύθυνο παράσιτο για την ελονοσία P. Falciparum υπάρχει εδώ και 50.000-100.000 χρόνια, το μέγεθος του πληθυσμού του παρασίτου δεν αυξήθηκε μέχρι περίπου 10.000 χρόνια πριν, ταυτόχρονα με τις εξελίξεις στον τομέα της γεωργίας και την ανάπτυξη των ανθρώπινων οικισμών. Οι στενοί συγγενείς των παρασίτων της ανθρώπινης ελονοσίας παραμένουν κοινοί σε χιμπατζήδες. Ορισμένα στοιχεία δείχνουν ότι η ελονοσία από P. Falciparum μπορεί να έχει τις ρίζες της στους γορίλες.

Αναφορές στους μοναδικούς περιοδικούς πυρετούς της ελονοσίας βρέθηκαν σε όλη την καταγεγραμμένη ιστορία, αρχής γενομένης το 2700 π.Χ. στην Κίνα. Η ελονοσία μπορεί να έχει συνεισφέρει στην πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μάλιστα έχει χαρακτηριστεί και ως Ρωμαϊκός Πυρετός. Η παρουσία στάσιμων νερών σε εκείνα τα μέρη προτιμήθηκε από τα κουνούπια για λόγους αναπαραγωγής. Η άρδευση κήπων, βαλτώδη εδάφη, απορροές από τη γεωργία και τα προβλήματα αποχέτευσης από έργα οδοποιίας οδήγησε στην αύξηση του στάσιμου νερού όπου έγινε πόλος έλξης για τα κουνούπια.

Τι είναι η ελονοσία ή αλλιώς Malaria;

Η Ελονοσία είναι μια σοβαρή και σε πολλές περιπτώσεις θανάσιμη ασθένεια. Προκαλείται από ένα παράσιτο που πολύ συχνά μολύνει ένα τύπο κουνουπιού που με τη σειρά του μολύνει τον άνθρωπο.  Οι ασθενείς τυπικά νοσούν βαριά με υψηλό πυρετό, ρίγη και συμπτώματα ιογενούς συνδρομής. Παρόλο που η Ελονοσία μπορεί να αποβεί θανάσιμη, τόσο η νόσος όσο και ο θάνατος από αυτή μπορούν να προληφθούν με τα κατάλληλα μέτρα.

Η συντριπτική πλειοψηφία των περιστατικών σε χώρες μη ενδημικές αφορούν περιστατικά ανθρώπων που ταξίδεψαν ή μετανάστευσαν από ενδημικές χώρες όπως χώρες της υπό-Σαχάριας Αφρικής και της Νότιας Ασίας. Χαρακτηριστικά – με δεδομένο από το Αμερικανικό ΚΕΕΛΠΝΟ – από τα 5 περιστατικά που προστέθηκαν το 2012 στα 83 επίσημα καταγεγραμμένα τα 4 αφορούν μετανάστες και το ένα αφορούσε Έλληνα πολίτη χωρίς ιστορικό ταξιδιού σε ενδημική χώρα.

Tα Κλινικά Χαρακτηριστικά της Νόσου

Περίοδος Επώασης : Μετά το τσίμπημα του κουνουπιού ακολουθεί μια περίοδος επώασης μέχρι την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Η περίοδος αυτή μπορεί να διαρκέσει από 7 έως 30 μέρες. Τα μικρότερα αυτά διαστήματα παρατηρούνται συχνότερα με το γένος P. Falciparum και τα μεγαλύτερα με το P. Malariae.

Τα αντιμικροβιακά φάρακα που χορηγούνται προφυλακτικά σε περιπτώσεις ταξιδιωτών μπορεί να καθυστερήσουν την εμφάνιση των συμπτωμάτων για εβδομάδες ή και μήνες μετά το ταξίδι σε μια ενδημική περιοχή. Αυτό συμβαίνει ειδικά με τα στελέχη P. vivax και P. Ovale, που αμφότερα μπορεί να παραμείνουν ανενεργά για μεγάλα χρονικά διαστήματα στα ανθρώπινα ηπατοκύτταρα. Όταν επανενεργοποιούνται μπορούν να προκαλέσουν νόσο, αρκετούς μήνες μετά το πρωταρχικό τσίμπημα που οδήγησε στη μόλυνση.

Η μεγάλη περίοδος επώασης έχει πολύ συχνά ως αποτέλεσμα την λανθασμένη διάγνωση ή την καθυστέρηση της διάγνωσης λόγω χαμηλής κλινικής υποψίας από τους θεράποντες ιατρούς. Γι’ αυτό κρίνεται σκόπιμο, όσοι έχουν ιστορικό ταξιδιού σε ενδημικές χώρες να το υπενθυμίζουν τακτικά στους ιατρούς που επιμελούνται την κλινική τους φροντίδα.

Νόσος: Τα κλασσικά επεισόδια διαρκούν 6-10 ώρες και αποτελούνται από:

  • Μια ψυχρή φάση ( εμφάνιση ψυχρότητας ακολουθούμενης από ρίγος )
  • Ένα θερμό στάδιο ( με πυρετό, πονοκεφάλους, εμέτους και σπασμούς στα μικρά παιδιά )
  • Και τελικά εφίδρωση.

Όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται κάθε δύο μέρες ο πυρετός ονομάζεται τριταίος και οφείλεται σε λοίμωξη από τα P. vivax και P. οvale και όταν εμφανίζονται κάθε τρεις μέρες ο πυρετός ονομάζεται τεταρταίος και οφείλεται σε λοίμωξη από τα P. malariae και P.falciparum.

Συνήθως η βαριά μορφή της ελονοσίας προκαλείται από το P. falciparum. Τα συμπτώματα της ελονοσίας από το P.falciparum εμφανίζονται 9-30 ημέρες μετά τη μόλυνση. Τα άτομα με εγκεφαλοπάθεια από ελονοσία εμφανίζουν νευρολογικά συμπτώματα όπως:

  • Μη φυσιολογική στάση του σώματος νυσταγμός
  • Συζυγής  οφθαλμοπληγία (αδυναμία των οφθαλμών να στραφούν μαζί προς την ίδια κατεύθυνση)
  • Οπισθότονος
  • Επιληπτικές κρίσεις
  • Κώμα

Σε επικοινωνία του Αllwrite.gr με το ΚΕΕΛΠΝΟ και τη κα. Αγορίτσα Μπάκα, ώστε να μας ενημερώσει για τη θέση τους σε αυτό το ζήτημα:

Ποιά είναι τα προγράμματα που τρέχουν αυτή τη στιγμή το ΚΕΕΛΠΝΟ για την Ελονοσία;

«Το ΚΕΕΛΠΝΟ είναι ο φορέας  στην Ελλάδα που είναι υπεύθυνος για την επιδημιολογική επιτήρηση μεταδοτικών νοσημάτων, μεταξύ των οποίων και η ελονοσία.

Από το 2012 αμέσως μετά την καταγραφή συρροής κρουσμάτων ελονοσίας στον Δ. Ευρώτα Λακωνίας το 2011, το ΚΕΕΛΠΝΟ ανέπτυξε σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του νοσήματος. Από τότε εφαρμόζουμε κάθε χρόνο για την ελονοσία τα παρακάτω:

✓    Ενισχυμένη επιδημιολογική επιτήρηση (μέσω διερεύνησης της εστίας των κρουσμάτων, ενεργητικής αναζήτησης επιπλέον κρουσμάτων)

✓    Ενίσχυση της εργαστηριακής διάγνωσης της ελονοσίας (ταχείες διαγνωστικές δοκιμασίες, υποστήριξη του εργαστηρίου αναφοράς)

✓    Ανάπτυξη κατευθυντήριων οδηγιών για την θεραπεία της ελονοσίας

✓    Ενημέρωση των επαγγελματιών υγείας για το πρόβλημα και το νόσημα και του κοινού

✓    Ενημέρωση των τοπικών αρχών (Δήμων, Περιφερειών) για την έγκαιρη οργάνωση και διεξαγωγή των ολοκληρωμένων προγραμμάτων καταπολέμησης κουνουπιών

Τα ανωτέρω ισχύουν και για την φετινή περίοδο 2016 και μπορείτε να τα δείτε και στην έκθεση επιδημιολογικής επιτήρησης ελονοσίας έως 11/08 που είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα μας

 

Ο  πρόεδρος του ΙΣΑ, κ. Πατούλης ισχυρίζεται ότι ο κ. Θεόφιλου Ρόζενμπεργκ  παραδέχθηκε δημόσια πώς υπήρξε πρόβλημα με τον προγραμματισμό των ψεκασμών σε κάποιες Περιφέρειες της χώρας. Γνωρίζετε ποιό  ήταν το πρόβλημα;

«Από το 2011- έως σήμερα έχουμε συνειδητοποιήσει στο ΚΕΕΛΠΝΟ ότι τα τελευταία χρόνια ο κρατικός μηχανισμός προσπάθησε να ελέγξει την διαφθορά με γραφειοκρατία. Συνέπεια αυτού είναι ότι κάθε τοπικός φορέας αυτοδιοίκησης που προσπαθεί να οργανώσει ολοκληρωμένο πρόγραμμα καταπολέμησης κουνουπιών για την περιοχή ευθύνης του, θα πρέπει να ξεκινήσει τη διαδικασία από τον Σεπτέμβριο ενός έτους και να ελπίζει ότι θα υπογράψει με τον ανάδοχο την ερχόμενη άνοιξη στην καλύτερη περίπτωση. Αν όμως τυχόν οι υποψήφιες εταιρείες που μειοδότησαν για την προκήρυξη προχωρήσουν σε ενστάσεις, μπορεί να φτάσει καλοκαίρι και να μην έχει κατακυρωθεί το έργο! Άρα τα συνήθη προβλήματα των περιφερειών είναι η τήρηση του χρονοδιαγράμματος και η υπερπήδηση τέτοιων εμποδίων. Το ΚΕΕΛΠΝΟ τα τελευταία χρόνια συστήνει συστηματικά πολυετή προγράμματα καταπολέμησης κουνουπιών (2 ή 3 ή περισσότερα έτη αν υπάρχει η δυνατότητα) γιατί μόνο έτσι ο ανάδοχος είναι διαθέσιμος να ξεκινήσει το πρόγραμμα εγκαίρως στις αρχές της άνοιξης.»

 

Πριν λίγα χρόνια τα κρούσματα ήταν περισσότερα. Ωστόσο, φέτος βλέπουμε να υπάρχει μεγαλύτερη ένταση μεταξύ των αρχών και να παίρνει μεγαλύτερες διαστάσεις από ότι ενδεχομένως να έπρεπε. Ποιά είναι η επίσημη θέση του ΚΕΕΠΛΝΟ. Τίθεται σοβαρότερος κίνδυνος φέτος;

 

«Η απάντηση σε αυτό είναι δύσκολη και λίγο πολύπλοκη. Νομίζω καταλαβαίνετε ότι τέτοια θέματα μπορούν να εκμεταλλευτούν εύκολα στην πολιτική με μία διάθεση λαϊκισμού και αυτό αντιπροσωπεύει μία από τις πλευρές ή προοπτικές του θέματος εφέτος. Μετά τη δημοσιότητα που πήρε το θέμα μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι αναπαράχθηκε σε διάφορα μέσα (εφημερίδες, περιοδικά,  blogs κλπ) και χρειάστηκε να απαντήσουμε σε ερωτήσεις από διάφορα κράτη και φορείς του εξωτερικού για την κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα.

Από την άλλη πλευρά, με την προσφυγική/μεταναστευτική κρίση που ξεκίνησε από το 2015 γνωρίζαμε ότι ένας μεγάλος αριθμός προσφύγων/μεταναστών από ενδημικές για την ελονοσία χώρες πέρασε ή/και διαμένει πλέον στη χώρα μας. Ειδικά μέτρα και προφυλάξεις πρέπει να ληφθούν για την αποφυγή της επαφής του ανωφελούς κουνουπιού στη χώρα μας με τους πληθυσμούς αυτούς, ενώ από την άλλη πρέπει να διασφαλιστεί η επιμελής διεξαγωγή των προγραμμάτων για την καταπολέμηση των κουνουπιών για την διατήρηση του πληθυσμούς τους σε χαμηλά επίπεδα.»

 

Περιβάλλον και Ελονοσία: Πόσο επηρεάζει το ένα το άλλο;

Ρωτήσαμε τον Δρ. Σταύρο Μαυρογενη, ερευνητή Ευρωπαϊκού Κέντρου Περιβαλλοντικής Έρευνας και Κατάρτισης Παντείου Πανεπιστημίου για το κατά πόσο η αλλαγή κλίματος στη χώρα μας έχει επηρεάσει την αύξηση κρουσμάτων Ελονοσίας. Η απάντηση του ήταν ξεκάθαρη:

Σαφώς και έχει αλλάξει. Σύμφωνα με τα πορίσματα της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (Intergovermental Panel on Climate Change) υπολογίζεται ότι σε παγκόσμιο επίπεδο η θερμοκρασία έχει ανέβει περίπου 2 βαθμούς Κελσίου ενώ σε μικρότερες περιοχικές κλίμακες και ιδιαίτερα για την περιοχή της Μεσογείου και την Ελληνική επικράτεια, η αύξηση της θερμοκρασίας εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τους 2 βαθμούς Κελσίου, σε συνδυασμό με την αύξηση της συχνότητας, έντασης και διάρκειας των εξαιρετικών καιρικών φαινομένων τα οποία συμπορεύονται με την παγκόσμια αλλαγή.

Ως εκ τούτου για ασθένειες ασθένειες όπως η ελονοσία και ο δάγκειος πυρετός, οι οποίες επηρεάζονται τόσο εποχικά όσο και γεωγραφικά από τις κλιματικές αλλαγές θα κάνουν όλο και πιο συχνά την εμφάνισή τους. Το κλίμα «σαχαροποιείται» με αποτέλεσμα να γίνεται πιο υγρό και ζεστό, ιδανικό δηλαδή για την εμφάνιση κουνουπιών που φέρουν τις παραπάνω ασθένειες.

Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την κλιματική αλλαγή;

«Η κλιματική αλλαγή είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο το οποίο οφείλεται στη ραγδαία αύξηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (διοξείδιο του άνθρακα και μεθάνιο κυρίως) από ανθρωπογενείς δραστηριότητες κυρίως μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση. Η Ελλάδα είναι μια χώρα η οποία έχει συνεισφέρει ελάχιστα παγκοσμίως στην κλιματική αλλαγή αλλά υφίσταται σημαντικές επιπτώσεις εξαιτίας της εξαιρετικά ιδιαίτερης και ευάλωτης βιοποικιλότητά της αλλά και λόγω του εκτενούς μήκους των ακτογραμμών της με ότι αυτό συνεπάγεται αν αναλογιστούμε το κόστος από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας.»

Τι μπορούν να κάνουν οι πολίτες στην καθημερινότητα τους ώστε να προφυλαχθούν από αυτές τις αλλαγές;

«Οι πολίτες σε πρώτη φάση οφείλουμε να παίρνουμε μέτρα προστασίας σε ατομικό επίπεδο ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες. Αυτά περιλαμβάνουν αποφυγή έκθεσης κατά το σούρουπο/αυγή, απομάκρυνση στάσιμων υδάτων, κατάλληλη ενδυμασία, π.χ. μακριά παντελόνια κατά την πεζοπορία σε περιοχές με ψύλλους / τσιμπούρια. Επίσης, η ενημέρωση και η πληροφόρηση είναι απαραίτητα στοιχεία για να μπορούμε να αντιμετωπίζουμε πιο αποτελεσματικά τους κινδύνους για τη δημόσια υγεία.»
***Για τις ιατρικές πληροφορίες ευχαριστούμε τον Ιατρό, Σταύρο Παπαδάκο.