O Δημήτρης είναι ένας από τους καλύτερους παιδικούς μου φίλους. Ποτέ δεν είχαμε μιλήσει για τα πιστεύω μας, τις απόψεις μας για βασικά πολιτικά και κοινωνικά θέματα. Η -ομολουμένως άβολη- αυτή στιγμή  ήρθε μετά από 15 χρόνια φιλίας, όταν τον είδα μετά από περίπου 6 μήνες απουσίας του από την Αθήνα, στην καθιερωμένη μας συνάντηση για μουσική και ποτό. «Εσύ ξέρεις κάποια πράγματα παραπάνω, είσαι στο κύκλωμα» μου είπε. Η λέξη «κύκλωμα» μου έβαλε ψύλλους στα αυτιά, οπότε αποφάσισα να θέσω εμμέσως μία σειρά από ερωτήσεις σαν αυτές στον Δημήτρη.

Η στιγμή που με πάγωσε, ήταν η στυγνή εξομολόγηση των πεποιθήσεών του για τους Εβραίους: «Αυτοί φταίνε για όσα τραβάμε. Αυτοί. Να το ξέρεις. Δεν είναι άνθρωποι αυτοί». To «φιλοκάρδι» μου δεν άντεξε να τον ρωτήσει για την αντιμετώπιση που είχαν από τους Ναζί. Κάτι μέσα μου δίστασε.

Αυτή η μικρή προσωπική ιστορία δεν είναι τυχαία. Τα τελευταία λόγια του φίλου μου, δεν με πάγωσαν μόνο την στιγμή που ειπώθηκαν, αλλά και λίγες ημέρες αργότερα, όταν έτυχε να παρακολουθήσω την ταινία «Ουζερί Τσιτσάνης». Μία κατά πολλούς μέτρια ταινία, η οποία πήρε πολύ κακές κριτικές, οι οποίες με απέτρεψαν από το να την δω στο cinema. H αυστηρότερη που θυμάμαι, είναι αυτή του Θοδωρή Κουτσογιαννόπουλου:

Η αίσθηση, ωστόσο, που αναδίδει είναι αυτή μιας ιστορίας που ειπώθηκε επιφανειακά και μιας καλής ευκαιρίας που χάθηκε.

Δεν με έλκυε ποτέ ο κινηματογράφος. Πάντα παρακολουθούσα τα γνωστά αμερικάνικα blockbusters δράσης. Τίποτε περισσότερο. Έτυχε λοιπόν να παρακολουθήσω την ταινία του Μανούσου Μανουσάκη τυχαία, ένα βράδυ που έψαχνα ταινίες στο OTE TV. Tην παρακολούθησα με την επιφύλαξη των κριτικών, οι οποίες, ήδη από το πρώτο μισάωρο απονομιμοποιήθηκαν στο κεφάλι μου πανηγυρικά.

Για να πω την αλήθεια μου, όταν η ταινία τελείωσε, θύμωσα με όλες αυτές τις κακές κριτικές. Και θύμωσα όχι επειδή έχω κάποια τεχνική γνώση που να αντιπαραβάλλεται στις απόψεις των ειδικών, αλλά επειδή ανατρέχοντας σε όλες, είδα να λείπει κάτι.

Φυσικά, εγώ κριτικός κινηματογράφου δεν είμαι, ούτε έχω σκοπό να γίνω. Αλλά νομίζω πως σε μία εποχή που η παραπληροφόρηση, η μυθοπλασία και η συνωμοσιολογία έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας, ταινίες σαν αυτή του Μανούσου Μανουσάκη πρέπει να θεωρούνται διαμάντια και έχουν κάτι πολύ σημαντικότερο να προσφέρουν πέρα από ένα καλό μοντάζ: Μνήμη και διδάγματα.

Εξηγούμαι:

Ο Δημήτρης, είναι ένας Έλληνας πολίτης, που νομίζει πως για όλα τα δεινά του κόσμου, διαχρονικά, φταίνε οι Εβραίοι. Προφανώς, έχει ενστερνιστεί αυτή την άποψη από κάπου, χωρίς να έχει διαπιστώσει αν είναι αληθινή, εάν ευσταθεί. Τι θα γινόταν, αλήθεια, αναρωτήθηκα, αν έβλεπε αυτή την ταινία; Αν μάθαινε πως 41.000 Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, καθημερινοί άνθρωποι, σκοτώθηκαν στους θαλάμους του Άουσβιτς χωρίς λόγο και αιτία;

Ίσως να άλλαζε κάτι. Δεν ξέρω. Ίσως να τον προβλημάτιζε.

Η ταινία αυτή αποτελεί μία από τις καλύτερες σύγχρονες προσπάθειες ποινικοποίησης του (νεο)ναζισμού.

Φυσικά, ιδέες σαν αυτές δεν τις έχει μόνο ο Δημήτρης. Καλλιεργούνται καθημερινά, παντού, σε όλα τα περιβάλλοντα, σε ανθρώπους όλων των ηλικιών. Αυτό λοιπόν που θέλω να πω είναι πως ταινίες σαν αυτές, που βασίζονται σε πραγματικά γεγονότα δεν πρέπει να μπαίνουν στη «μηχανή» της συμβατικής κριτικής. Η ταινία αυτή αποτελεί, για εμένα, μία από τις καλύτερες σύγχρονες προσπάθειες ποινικοποίησης του (νεο)ναζισμού και του ξεγυμνώματος των θηριωδιών που πραγματοποιήθηκαν κατά των Eβραίων και άλλων μειονοτήτων ανά την Ευρώπη στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Σε μία εποχή όπου ο νεοναζισμός έχει ξαναξυπνήσει, το Oυζερί Τσιτσάνης είναι ένα έργο που πρέπει να δει κάθε έφηβος για να του μπει στο μυαλό η ιδέα να ψάξει τι συνέβη με τους Εβραίους στην κατοχή. Και αυτό, γιατί η Χρυσή Αυγή έχει εκρηκτικά υψηλά ποσοστά στις ηλικίες 18-24. Και εδώ έρχεται η σημασία αυτής της ταινίας: Σου κινεί την περιέργεια να ψάξεις τι πραγματικά συνέβη με τους Εβραίους. Ακόμα και ένας 18άρης να μπει στον κόπο να ψάξει τι στ’ αλήθεια έγινε, τα οφέλη δεν θα είναι μόνο ατομικά.

Ουζερί Τσιτσάνης με κλειστά τα μάτια, λοιπόν. Γιατί οι καιροί έχουν ανάγκη περισσότερο από διδάγματα παρά από καλό μοντάζ.

ΥΓ: Διάβασα ανάμεσα στις κριτικές την φράση: «Ο Μανούσος Μανουσάκης δεν μπορεί να φύγει από τα στεγανά των τηλεοπτικών σήριαλ.» Μπορεί. Πάντως έκανε αυτό που δεν μπόρεσε ή δεν τόλμησε να κάνει κανείς μεγάλος και αναγνωρισμένος cine-σκηνοθέτης: Να μιλήσει την γλώσσα της ιστορικής αλήθειας σπάζοντας την συνωμοσία κατά των Εβραίων. Και μπράβο του.