Του Στέργιου Πουλερέ

«Μόνο μια κρίση αληθινή ή εννοημένη ως τέτοια, μπορεί να φέρει πραγματική αλλαγή» έγραφε το 1982 ο MiltonFriedman και με αυτή τη μικρή φράση αποτύπωνε πλήρως τι είχε αρχίσει να συντελείται στον κόσμο και τι επρόκειτο να ακολουθήσει.

«Η μετάβαση σε μια ελεύθερη καπιταλιστική κοινωνία παγιώνεται πάντα με κάθε άλλο παρά ελεύθερη βούληση και δημοκρατία». Αυτό είναι το επιμύθιο που απορρέει από το βιβλίο της NaomiKlein “TheShockDoctrine” ή ελληνιστί «Το Δόγμα Του Σοκ». Όσο κι αν καταντάει υπερβολικά συνομωσιακή η προσπάθεια της Klein να στοχοποιήσει τις Η.Π.Α. και την επικυριαρχία τους στις αδύναμες χώρες, το θέμα που πραγματεύεται στο βιβλίο της περιέχει μεγάλες δόσεις αλήθειας και δεδομένου ότι είναι αποτέλεσμα ερευνών τεσσάρων χρόνων, αξίζει να μελετηθεί και να προσεχθεί επισταμένως για όσα βιώνουμε και σαν Έλληνες αλλά και σαν Ευρωπαίοι.

Αν εξετάσουμε την ιστορία του κόσμου τα τελευταία 50 χρόνια, πολύ εύκολα θα αντιληφθούμε ότι οι σύγχρονες οικονομικές και κοινωνικές δομές αποτέλεσαν κατασκευάσματα του ιδρυτή της Σχολής του Σικάγο, MiltonFriedman. Ο Friedman και οι ιδέες του ήταν ο πυλώνας γύρω από τον οποίο συστήθηκε το καπιταλιστικό οικονομικό σύστημα. Ανέπτυξε τις ιδέες του λίγο μετά την περίοδο της πρώτης μεγάλης ύφεσης του 1929 με το Κραχ του Χρηματιστηρίου της Νέας Ϋόρκης. Κεντρικός άξονας των ιδεών του ήταν η οικονομική θεραπεία-σοκ για την επιβολή μιας πιο καθαρής μορφής ενός απορρυθμισμένου καπιταλισμού. Αντιτάχθηκε στο σχέδιοNewDeal του Προέδρου Roosevelt, ο οποίος επεδίωξε να εφαρμόσει το κεϋνσιανό οικονομικό μοντέλο. Το δόγμα του σοκ ήταν το «όπλο» του πρώιμου καπιταλισμού να επιβληθεί. Όλα ξεκίνησαν στο Πανεπιστήμιο McGill, όπου ο δρ. EwenCameron εφάρμοσε για χάρη της CIAσε ψυχολογικά ασθενείς τη μέθοδο της αισθητηριακής αποστέρησης. Κατά την εφαρμογή της μεθόδου οι ασθενείς χάνουν σταδιακά την κριτική τους ικανότητα, θολώνει η σκέψη τους και γίνονται εύκολα υποχείρια στις επιθυμίες του εντολέα τους. Φέρνοντας τους κρατουμένους σε μια κατάσταση σοκ, γιατί σε μια κατάσταση σοκ θα φέρονταν σαν παιδιά, δε θα μπορούσαν να προστατεύσουν τα συμφέροντα τους και θα ανελίσσονταν.


Χιλή, Αργεντινή, Αγγλία, ΕΣΣΔ, Αφγανιστάν-Ιράκ. Πέντε τρανταχτά παραδείγματα εφαρμογής της θεωρίας του σοκ. Πέντε κράτη όπου οι Η.Π.Α., εισηγήτρια χώρα του καπιταλιστικού κόσμου που ζούμε, είχαν μεγάλα συμφέροντα.


Χιλή 1971

epa03470116 YEARENDER 2012 JUNE A sign shows dictator Augusto Pinochet's photograph and reads 'No to the dictatorship's legacy' during a protest at the theatre Caupolican at Santiago de Chile, 10 June 2012. Human Right activists protested against the screening of a documentary about Pinochet that will be shown as a tribute to deceased dictator.  EPA/FELIPE TRUEBA

Η επανεκλογή του Salvador Aliende στην εξουσία και οι προγραμματικές του δηλώσεις δεν ήχησαν και πολύ καλά στα ευήκοα ώτα της κυβέρνησης Nixon και με μέσω της CIAκαι της τηλεφωνικής υπηρεσίας της Χιλής, την ITT, η οποία υπαγόταν σε αμερικανική δικαιοδοσία, τέθηκε σε εφαρμογή το πλάνο της πραξικοπηματικής έκπτωσης του από τη διακυβέρνηση της χώρας. Ιδεολογικό όχημα του σχεδίου ήταν ένα βιβλίο 500 σελίδων με τίτλο “ElLadrillo” (Το Τούβλο), το οποίο συντάχθηκε από τους Χιλιανούς που μαθήτευσαν στο πλευρό του Friedman. Μετά από 41 συναπτά έτη δημοκρατικής διακυβέρνησης, η χώρα βρέθηκε σε κατάσταση πολέμου και η άνοδος του Πινοσέτ, ο οποίος αποτέλεσε ένα πιόνι στα μεγαλεπήβολα σχέδια του καπιταλισμού, στην εξουσία στις 11 Σεπτεμβρίου του 1973 συνηγορούσε στην εγκαθίδρυση της δικτατορίας. Από τον τρόπο δράσης του Πινοσέτ ο στόχος ήταν προφανής: να βιώσουν οι πολίτες το σοκ του πολέμου σαν προάγγελο του καπιταλιστικού σοκ. Το οικονομικό «ευαγγέλιο» της «Σχολής του Σικάγο» παρεδόθη στον Πινοσέτ. Βία, συλλήψεις, συγκέντρωση των αντιφρονούντων στο εθνικό στάδιο με μαζικά βασανιστήρια συνέθεσαν το σκηνικό τρόμου που θα έκανε πιο εύκολη τη διάβαση σε μια νέου είδους οικονομία. Ιδιωτικοποιήσεις κρατικών επιχειρήσεων, μείωση δαπανών σε τομείς της δημόσιας ζωής, αύξηση φορολογίας ήταν τα μέτρα που πάρθηκαν, αλλά ω του θαύματος ο πληθωρισμός αυξήθηκε κατακόρυφα φθάνοντας στο 375%. Σας θυμίζει κάτι;Όλα είχαν εκτελεστεί στην εντέλεια και το μόνο που απέμενε για την οικονομική θεραπεία-σοκ του Friedmanήταν να βρεθεί κι ένας ιδεολογικός εχθρός. Και βρέθηκε: ο Μαρξισμός και οι υποστηρικτές του χρησιμοποιήθηκαν ως δικαιολογία για όσα θα επιβάλλονταν στους Χιλιανούς.

ΑΡΓΕΝΤΙΝΗ

Chile Coup Anniversar_Siva

Σε αυτή την περίπτωση έχουμε έναν άλλου είδους φασισμό. Ένα φασισμό που ναι μεν είχε στρατιωτική αφετηρία, αλλά στη συνέχεια υποστηρίχθηκε και από το κομμουνιστικό κόμμα. Ο στρατηγός Βιντέλα, άξιος συμπαραστάτης του Πινοσέτ στο έργο που είχαν αναλάβει να φέρουν εις πέρας στη Λατινική Αμερική,με πραξικόπημα αντικατέστησε στην εξουσία την Ισαμπέλα Περόν, το 1978. Μόνο που οι τακτικές που εφάρμοσε ήταν ακόμα πιο απάνθρωπες και αμοραλιστικές. Οι φυλακίσεις και οι βασανισμοί των πολιτών ήταν πιο ειδεχθείς από ποτέ. Όσες γυναίκες γεννούσαν μέσα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης έβλεπαν για πρώτη και τελευταία φορά τα παιδιά τους, αφού το καθεστώς έκανε παιζομάζωμα και γαλουχούσε «Γενίτσαρους» που θα υπακούουν τυφλά. «Το όπιο του λαού», το ποδόσφαιρο και η επιτυχία της χώρας στο Μουντιάλ της Αργεντινής του 1978, με την κατάκτηση του, ενδυνάμωσαν τη δικτατορία του Βιντέλα και αποσιώπησαν τις κραυγές των αιχμαλώτων που βρίσκονταν δίπλα ακριβώς από το στάδιο.

Αργεντινή και Χιλή είναι τα δύο πιο τρανταχτά παραδείγματα αλλά και η Βραζιλία με την Ουρουγουάη βρέθηκαν σε δεινή πολιτική θέση. Όσοι βασανίστηκαν κι επέζησαν από τα καθεστώτα αλλά και όσοι θέλησαν να σταθούν στο πλευρό τους οργανώθηκαν στην ResistenciaLibertaria, μια εκτεταμένη λαϊκή αντίσταση αποτελούμενη από ακτιβιστές όλων των πολιτικών πεδίων.

ΑΓΓΛΙΑ

Neoliberal-revolution-ola-ksekinisan-apo-ena-toyvlo

Η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας, αποτέλεσε το πολιτικό προπύργιο τουFriedman για την επιβολή του καπιταλιστικού του κόσμου. Η Margaret Thatcher, η αποκαλούμενη «Σιδηρά Κυρία» που τόσο εξαίρουμε και μνημονεύουμε ως πρότυπο πρωθυπουργού, εκλέχθηκε στη θέση της το 1979. Είχε ασπαστεί πλήρως τις ιδέες του μέντορα του Friedman, Friedrich Von Hayek. Αυτό σήμαινε πως οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες της εποχής, οι Η.Π.Α. και η Αγγλία, είχαν πρωθυπουργούς πλήρως διαποτισμένους με τις ιδέες της Σχολής του Σικάγο. Στην περίπτωση όμως της Αγγλίας, εν αντιθέσει με τις Λατινοαμερικάνικες χώρες, η επιβολή δικτατορίας δε θα μπορούσε να φέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα και οι πρακτικές των βασανισμών θα ήταν ένα μεγάλο πισωγύρισμα. Γι’ αυτό επινοήθηκε ένας διαφορετικός τρόπος να προκληθεί σοκ στους πολίτες: «Το σοκ του πολέμου». Η διαμφισβητούμενη περιοχή των νησιών Φώκλαντ και η εισβολή της Αργεντινής σε αυτά, έδωσε στη Thatcher το έναυσμα που χρειαζόταν. Κήρυξε τη χώρα σε πολεμική ετοιμότητα, απέστειλε δυνάμεις στα Φώκλαντ, κατατρόπωσε τους Αργεντινούς και στις εκλογές που ακολούθησαν, επανεκλέχτηκε από τους επηρεασμένους από τη νική Βρετανούς. Με τη θέση της πιο ισχυροποιημένη από ποτέ επέβαλλε τα επώδυνα μέτρα, ενώ η ανεργία αυξανόταν όλο και περισσότερο. Το συνδικάτο των ανθρακωρύχων-το μεγαλύτερο της χώρας- ξεχύθηκε στους δρόμους με αλλεπάλληλες πορείες που διήρκεσαν ένα χρόνο. Ο τρόπος διάσπασης του συνδικάτου είχε απολυταρχικές μορφές και αποδείκνυε ότι ο μανδύας της δημοκρατίας ήταν μόνον κατ’επίφαση. Όλες οι δημόσιες επιχειρησείς πωλήθηκαν σε ιδιωτικό κεφάλαιο. Το μότο «οι φτωχοί φτωχότεροι και οι πλούσιοι πλουσιότεροι» βρήκε τα τέλεια θεμέλια στις πολιτικές της Thatcher και του ομόσταβλου της Reagan.

Ε.Σ.Σ.Δ

yeltsin-to-dogma-toy-shock

Θα περίμενε κανείς με την πτώση του «Τείχους της Ντροπής» το 1989, να επικρατήσει παγκοσμίως η ελεύθερη ανάπτυξη των λαών. Ο Friedman και οι ασπαζόμενοι τις ιδέες του είχαν άλλα σχέδια. Το μήνυμα των ηγετών των μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου προς τον Γκορμπατσόφ ήταν σαφές: η οικονομική βοήθεια θα έρθει μόνο αν ακολουθήσεις την οικονομική θεραπεία-σοκ. Οι τριγμοί της κυβέρνησης του στη Σοβιετική Ένωση έδωσαν την ευκαιρία στο Μπόρις Γιέλτσιν να δημαγωγήσει και να φέρει την κοινή γνώμη με το μέρος του. Η πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού έφερε αμύθητα πλούτη σε λίγους και έριξε στην απόλυτη φτώχεια 140 εκατομμύρια Ρώσους. Ο πρόεδρος της Ρωσίας βρέθηκε αντιμέτωπος με την άρση της εμπιστοσύνης του κοινοβουλίου προς το πρόσωπό του. Επιδεικνύοντας τις απολυταρχικές του αντιλήψεις διέλυσε τη Βουλή, συγκέντρωσε όλες τις εξουσίες και έδειξε την αδυσώπητη πλευρά των ελεύθερων αγορών για άλλη μια φορά. 225000 κρατικές επιχειρήσεις πωλήθηκαν σε ιδιώτες, οι κρατικές επιδοτήσεις αποσύρθηκαν και το εμπόριο απελευθερώθηκε. Η κόντρα του Γιέλτσιν με το Κοινοβούλιο βύθισε τη χώρα σε ένα χάος. Οι δυνάμεις του Γιέλτσιν επιδόθηκαν σε ένα ανελέητο αιματοκύλισμα των διαδηλωτών, αλλά το πιο αντιδημοκρατικό χτύπημα δεν είχε έρθει. Η διαταγή για χτύπημα των στρατιωτικών δυνάμεων που υπάκουαν στον Γιέλτσιν, προς το Κοινοβούλιο ήταν η επιτομή του φασισμού. Μέχρι το 1998 η οικονομία της χώρας βρισκόταν σε τεντωμένο σκοινί και βάδιζε προς μια ελεγχόμενη χρεωκοπία.

ΑΦΓΑΝΙΣΤΑΝ-ΙΡΑΚ

Στις 11 Σεπτεμβρίου του 2001 ο κόσμος άλλαξε διά παντός. Το χτύπημα στους Δίδυμους Πύργους και στο Πεντάγωνο ανέδειξε τον επιφανειακό εχθρό του καπιταλισμού. Η τρομοκρατία της Ανατολής ήταν ο προφανής στόχος. Αλλά το χτύπημα στο Πεντάγωνο απέδειχνε ποιος ήταν ο πραγματικός αντίπαλος του «φριντμανικού συστήματος» που έπρεπε να υπερκεραστεί. Η γραφειοκρατία του Πενταγώνου και οι συντηρητικές δομές του δεν άφηναν ευρύ πεδίο ανάπτυξης του οικονομικού καπιταλισμού που οραματιζόταν ο Friedman. Ο φόβος που προκλήθηκε παγκοσμίως ήταν πρωτοφανής. Το ιδεολογικό υπόβαθρο του πολέμου ενάντια στην Ανατολή και την τρομοκρατία είχε ήδη στηθεί. Το «Καλό» και το «Κακό», η Δύση και η Ανατολή. Ο κόσμος χωρίστηκε στα δύο. Ο πόλεμος ενάντια στην τρομοκρατία θεμελίωσε μια νέα οικονομία. Η βιομηχανία του πολέμου και της ασφάλειας εισήχθηκε στον καπιταλισμό και η οικονομική της δύναμη ανερχόταν σε δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ. Χτίστηκε ένα μόνιμο τμήμα της οικονομίας, ένα ιδιωτικοποιημένο κράτος ασφάλειας. Μια νέα αγορά είχε μόλις ανοίξει, όπου τα κονδύλια και οι χρηματοδοτήσεις δεν θα τέλειωναν ποτέ. Ο καπιταλισμός της καταστροφής ήταν το «κρυφό χαρτί». Η δημιουργία φόβου και μίσους προς την υπο-ανάπτυκτη Ανατολή ήταν το πρώτο στάδιο του σχεδιασμού. Μετά ο πόλεμος αναλάμβανε να επιτελέσει τους σκοπούς του. Το Αφγανιστάν βρέθηκε πρώτο στο στόχαστρο. Ο στόχος επετεύχθη αρκετά γρήγορα αλλά το Αφγανιστάν δεν ήταν το τέλος. Ήταν η αρχή.

Επιχείρηση «Σοκ και Δέος»

shock-awe-ola-ksekinisan-apo-ena-toublo

Επόμενος στρατηγικός στόχος ήταν το Ιράκ. Γιατί άραγε να επιλέξουν να επιτεθούν εκεί, ενώ λίγο πιο δίπλα στο Πακιστάν, αναπτύσσονταν πυρηνικές τεχνολογίες, μέλη της Αλ Κάιντα είχαν βρει καταφύγιο εκεί και υπήρχε μια δικατορική κυβέρνηση που συνεργαζόταν με τους Ταλιμπάν; Μα φυσικά για το πετρέλαιο. Το Ιράκ ήταν η Τρίτη χώρα παγκοσμίως σε κοιτάσματα πετρελαίου. Οι Η.Π.Α. δε μπορούσαν να αφήσουν τόσο πετρέλαιο να το διαχειρίζεται ο Σαντάμ Χουσεϊν. Ο πόλεμος σχεδιάστηκε να ξεσπάσει όσο πιο σοκαριστικά γίνεται. Το σφυροκόπημα από την αρχή ήταν αδυσώπητο. Τετρακόσιοι πύραυλοι Κρουζ εξαπολύθηκαν την πρώτη κιόλας μέρα με σκοπό να οδηγήσουν τους αμυνόμενους σε άμεση παράδοση. Για να αντιληφθούμε το μέγεθος, αρκεί να ειπωθεί πως στον Πόλεμο του Κόλπου αυτή η ποσότητα πυραύλων εκτοξεύθηκε σε 40 μέρες. Μια τριπλή καταιγίδα-σοκ αποτυπώνει τα γεγονότα στο Ιράκ από το 2003 εώς και το 2006. Το πρώτο σοκ, αυτό της εισβολής ακολούθησε η οικονομική θεραπεία-σοκ για να έρθει το τελειωτικό σοκ, που μεταφραζόταν σε βασανιστηρία κατά των ανθρώπων που αντιστάθηκαν στα δύο προηγούμενα σοκ. Οι Η.Π.Α. αυτοορίστηκαν εγγυήτρια χώρα για τη μετάβαση των Ιρακινών στο καπιταλιστικό σύστημα. Το Ιράκ μετατράπηκε σε επενδυτικό παράδεισο για την ελεύθερη αγορά. Η περικοπή όμως του δημόσιου τομέα αντί να τονώσει τη βιομηχανία της χώρας, ενδυνάμωνε το αμερικανικό επενδυτικό κεφάλαιο. «Χορός» διεσεκατομμυρίων δολαρίων στήθηκε για τις αμερικανικές εταιρείες που θα αναλάμβαναν έργα στη χώρα. Οι περισσότερες εξ αυτών δεν ολοκλήρωσαν ποτέ όσα ανέλαβαν και για τα οποία φυσικά είχαν μεγάλα κέρδη.

Σε όλα τα παραδείγματα εφαρμόστηκαν στο έπακρο οι οικονομικές και πολιτικές πρακτικές που επέτασσε ο κόσμος της Σχολής του Σικάγο. Δραστική μείωση των απασχολούμενων στο δημόσιο τομέα, μείωση των δαπανών για παιδεία, δικαιοσύνη, πωλητήριο σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες, αύξηση της φορολογίας και των δασμών στα εισαγόμενα προϊόντα. Αυτό όμως που έκαναν κάθε φορά τα μέτρα, πέραν της προφανούς εξαθλίωσης των λαών, ήταν να δίνει την ευκαιρία σε αυτούς που ήξεραν να την εκμεταλλευτούν, να δημιουργήσουν περιουσίες. Το Τμήμα Οικονομίας του Πανεπιστημίου του Σικάγο αυτό παρήγαγε όλα αυτά τα χρόνια: ιδέες που θα ήταν διαθέσιμες στο σημείο που θα χτυπούσε η επόμενη κρίση. Στις περισσότερες περιπτώσεις το ζήτημα δεν είναι η προσπάθεια επιβολής του αρχικού σοκ, αλλά μια διαρκής διανοητική ετοιμότητα για την καταστροφή, ώστε όταν χτυπήσει η κρίση όσοι βρίσκονται σε αυτή την κατάσταση να χρησιμοποιήσουν τις διαθέσιμες ιδέες προς όφελός τους. Η αντίδραση μετά το μεγάλο τσουνάμι του 2004 στη Σρι Λάνκα και την Ινδονησία αποδεικνύει του λόγου το αληθές. Μια μεγάλη φυσική καταστροφή έδωσε την ευκαιρία στον καπιταλισμό να εδραιωθεί. Ο κόσμος που ζούσε στην παραλία εμποδίστηκε από το να επιστρέψει εκεί, ώστε τα μεγάλα ξενοδοχεία να αντικαταστήσουν τις προηγούμενες κατοικίες. Η περίπτωση του Τυφώνα Κατρίνα στη Νέα Ορλεάνη το 2005έρχεται προς επίρρωση των παραπάνω. Όταν έσπασαν τα φράγματα το HeritageFoundationείχε έτοιμες 32 λύσεις ελεύθερης αγοράς. Η πρώτη ήταν να μειωθούν τα εργατικά, η δεύτερη να δοθούν κουπόνια στα σχολεία αντί να δοθούν κονδύλια στη δημόσια εκπαίδευση, η τρίτη την αναστολή κονδυλίων για τις περιβαλλοντικές δράσεις «Καθαρό Νερό» και «Καθαρός Αέρας» και των περιβαλλοντικών κανονισμών για την καθαριότητα του νερού, η τέταρτη την αναστολή των ισχύοντων νόμων εργασίας κ.α.

ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ

Φθάνουμε στο σήμερα, στην Ελλάδα. Βασιζόμενοι σε όλα τα παραπάνω και αναλογιζόμενοι όλα όσα πάνε να μας επιβάλλουν καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι κι εμείς βιώνουμε την οικονομική θεραπεία σοκ του Friedman. Οικονομική εξαθλίωση των μεσαίων και κατώτερων τάξεων, απώλεια της αξιοπρέπειας, ζήτημα επιβίωσης είναι παράμετροι που αποσπούν την προσοχή του κόσμου από αυτό που πραγματικά προσπαθούν να κάνουν οι ολιγάρχες με τη σύμπραξη των πολιτικών. Το τι είναι αυτό δεν μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα. Αυτό που είναι σίγουρο είναι πως η Ελλάδα αποτελεί έναν ακόμα κρίκο στη μεγάλη αλυσίδα, ένα ακόμα οχυρό για τη Σχολή του Σικάγο. Τα παραπάνω παραδείγματα είναι τα πιο χαρακτηριστικά, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχουν και άλλα. Νότιος Αφρική, Πολωνία, Νότια Κορέα και Μεξικό έχουν βιώσει ανάλογες καταστάσεις στο παρελθόν. Και το καίριο ερώτημα είναι αν μπορούμε να αντιστρέψουμε αυτό που έχει σχεδιαστεί για μας χωρίς εμάς. Γιατί και στα παραδείγματα που αναφέρθηκαν υπήρχαν άνθρωποι που αντιστάθηκαν αλλά δεν τα κατάφεραν. Η ειδοποιός διαφορά με το παρελθόν είναι τα μέσα που έχουμε στην κατοχή μας. Είναι η συλλογική μας μνήμη, όχι σαν Έλληνες αλλά σαν άνθρωποι. Όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά από όλο τον κόσμο. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας, η δυνατότητα συσπείρωσης των ανθρώπων σε σύντομο χρονικό διάστημα, όπως αποδεικνύουν οι περιπτώσεις των Αγανακτισμένων και των κινημάτων “Occupy” και “We Are All Greeks Now”, είναι τα όπλα μας στη μάχη για τα δικαιώματα μας. Πλέον, οι άνθρωποι δεν έχουν άγνοια κινδύνου, μπορούν να αναγνωρίσουν τις μορφές του σοκ που τους επιβάλλονται και εκεί είναι η πρώτη ήττα του συστήματος. Το στοιχείο που θα κρίνει τον «πόλεμο» είναι να μπορέσουμε να αντιστρέψουμε το κλίμα φόβου και από αποδέκτες των σοκ να είμαστε εμείς που θα τα εξαπολύσουμε στο σύστημα.